Dział spadku u notariusza w Białymstoku

Czym jest dział spadku i czy jest obowiązkowy?

Z chwilą otwarcia spadku (czyli śmierci spadkodawcy) majątek przechodzi na spadkobierców. Jeśli dziedziczy tylko jedna osoba, od razu zyskuje ona pełnię praw do całego dobytku. Sytuacja komplikuje się, gdy spadkobierców jest więcej. Zgodnie z przepisami, do momentu dokonania podziału, cały spadek stanowi wspólną masę majątkową.

Przeprowadzenie działu spadku nie jest prawnie obowiązkowe i nie wiążą się z tym żadne sztywne terminy. Można z nim zwlekać latami, jednak utrzymujący się stan współwłaności bywa wysoce problematyczny. Wymaga on uzgadniania wspólnego stanowiska w niemal każdej codziennej sytuacji. Dział spadku pozwala znieść tę więź i rozdysponować poszczególne składniki majątkowe pomiędzy konkretne osoby.

Kiedy można podzielić spadek u notariusza?

Zgodnie z art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego, zniesienie wspólności spadkowej może nastąpić na dwa sposoby: na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami (u notariusza) lub na mocy orzeczenia sądu.

Wybierając pomoc notariusza w Białymstoku, zyskują Państwo możliwość uregulowania sprawy zaledwie w ciągu kilku dni. Warunkiem bezwzględnym jest jednak pełna zgoda wszystkich uprawnionych. Strony muszą być jednomyślne co do samego faktu podziału, wartości poszczególnych składników majątku oraz sposobu ich rozdysponowania i ewentualnych spłat. Jeżeli pomiędzy spadkobiercami istnieje jakikolwiek spór, którego nie da się rozwiązać w drodze negocjacji lub mediacji, jedyną dostępną drogą pozostaje długotrwałe postępowanie sądowe.

Warto pamiętać, że warunkiem przystąpienia do działu spadku jest wcześniejsze formalne potwierdzenie praw do dziedziczenia – w formie notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia lub prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Forma umowy i wymóg aktu notarialnego

Umowa o dział spadku może przybrać dowolną formę (nawet zwykłą pisemną), o ile w skład majątku wchodzą wyłącznie ruchomości (np. meble, biżuteria) lub środki pieniężne.

W praktyce jednak niemal każda sprawa spadkowa uwzględnia majątek w postaci nieruchomości. Jeżeli w skład spadku wchodzi prawo własności nieruchomości, prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego lub przedsiębiorstwo, w skład którego wchodzi nieruchomość – umowa o dział spadku bezwzględnie wymaga formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności.

Dostępne sposoby podziału majątku spadkowego

Majątek można rozdzielić w sposób elastyczny, dopasowując mechanizmy do sytuacji życiowej i finansowej rodziny. Prawo dopuszcza trzy podstawowe modele:

1. Podział fizyczny (w naturze) – polega na przyznaniu poszczególnym spadkobiercom na wyłączność określonych składników majątku (np. jedno dziecko otrzymuje mieszkanie, drugie działkę rolną, a trzecie gotówkę z rachunków bankowych). Jeśli wartości przyznanych dóbr nie odpowiadają wielkości udziałów spadkowych, stosuje się odpowiednie dopłaty wyrównujące.
2. Przyznanie całego spadku jednej osobie – wszystkie składniki majątku przejmuje jeden (lub kilku) ze spadkobierców. Taki podział może nastąpić z obowiązkiem spłaty pozostałych osób (proporcjonalnie do ich udziałów) lub – przy ich zgodnej woli – bez spłat i dopłat.
3. Podział cywilny – polega na zgodnej sprzedaży całego majątku spadkowego (lub jego części) osobie trzeciej i podziale uzyskanych w ten sposób środków finansowych pomiędzy spadkobierców, adekwatnie do ich udziałów.

Częściowy dział spadku

O ile postępowanie sądowe z zasady musi obejmować cały spadek (wyjątki są rzadkie i wymagają ważnych powodów), o tyle u notariusza strony mają pełną swobodę. Możliwe jest zawarcie umowy o częściowy dział spadku.

Rozwiązanie to jest niezwykle przydatne, gdy spadkobiercy są zgodni co do losów tylko jednego ze składników (np. chcą przekazać puste mieszkanie jednemu z nich, aby mógł tam zamieszkać i spłacić resztę), a nie osiągnęli jeszcze porozumienia w kwestii wyceny pozostałych gruntów czy ruchomości. Pozwala to na szybkie rozwiązanie najpilniejszych problemów majątkowych, nie blokując obrotu prawnego.

Dokumenty niezbędne do zawarcia umowy

W celu sporządzenia aktu notarialnego konieczne jest skompletowanie odpowiedniej dokumentacji. Do najważniejszych należą:

• Dane osobowe stawających (imiona, nazwiska, imiona rodziców, stan cywilny, adresy zamieszkania, numery PESEL oraz dane z ważnych dowodów tożsamości).
• Podstawa nabycia spadku (notarialny akt poświadczenia dziedziczenia lub prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku).
• Zaświadczenie z urzędu skarbowego – dokument wydany przez właściwego naczelnika urzędu skarbowego, potwierdzający uregulowanie kwestii podatku od spadków i darowizn (z którego wynika, że podatek zapłacono, zastosowano zwolnienie lub zobowiązanie wygasło).

Dodatkowo, w zależności od rodzaju dzielonego majątku, niezbędne będą:

• Dla nieruchomości (lokale, działki gruntu): numer księgi wieczystej, wypis z rejestru gruntów, wypis z kartoteki budynków (dla działek zabudowanych) lub wypis z rejestru lokali.
• Dla nieruchomości rolnych (dodatkowo): zaświadczenie o przeznaczeniu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oraz zaświadczenie z Lasów Państwowych (dotyczące uproszczonego planu urządzenia lasu).
• Dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu: zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej o przysługującym prawie do lokalu (wydane z przeznaczeniem do aktu notarialnego) oraz numer księgi wieczystej (jeśli została założona).
• Dla pojazdów: dowód rejestracyjny i karta pojazdu (jeśli była wydana).

Koszty działu spadku u notariusza

Zawsze staram się w sposób transparentny i wyczerpujący obliczyć wszelkie opłaty jeszcze przed wyznaczonym terminem spotkania. Dzięki temu mają Państwo pewność, że w dniu podpisania umowy nie pojawią się żadne finansowe niespodzianki. Na finalny koszt sporządzenia umowy o dział spadku w kancelarii składają się:

1. taksa notarialna, której wysokość regulowana jest rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości,
2. koszt sporządzenia wypisów – 6 zł za każdą rozpoczętą stronę,
3. opłata za umieszczenie elektronicznego wypisu aktu notarialnego w CREWAN – 200 zł plus 5 zł opłata CREWAN,
4. podatki pobierane w imieniu Skarbu Państwa – podatek darowizny oraz PCC,
5. podatek VAT w wysokości 23%,
6. oraz ewentualnie opłata sądowa i honorarium za wniesienie wniosku wieczystoksięgowego.

Kwestię tego, kto ponosi te koszty, strony ustalają między sobą. Zwyczajowo spadkobiercy dzielą się nimi solidarnie lub koszty te przejmuje osoba, która na mocy umowy otrzymuje najwięcej.

Wysokość taksy notarialnej przy sporządzaniu umowy o dział spadku

Opłaty za czynności notarialne podejmowane w kancelarii notarialnej ustalone są urzędowo w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Dokument wskazuje stawki maksymalne taksy notarialnej, jednak zawsze dla każdej czynności cenę ceną ustalam indywidualnie na podstawie analizy dokumentów konkretnej sprawy.

Wysokość taksy notarialnej zależna jest od wartości dzielonego majątku spadkowego i wynosi:

• 100 zł przy wartości majątku do 3000 złotych,
• 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł przy wartości majątku powyżej 3000 do 10 000 zł,
• 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł przy wartości majątku powyżej 10 000 do 30 000 zł,
• 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł przy wartości majątku powyżej 30 000 do 60 000 zł,
• 1010 zł + 0,4% nadwyżki powyżej 60 000 zł przy wartości majątku powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł,
• 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł przy wartości majątku powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł,
• 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, ale nie więcej niż 10 000 zł lub 7500 zł (dla I grupy podatkowej) przy wartości majątku powyżej 2 000 000 zł.

Podatki i opłaty sądowe

Jeżeli umowa wiąże się ze zmianą właściciela ujawnionego w księdze wieczystej, notariusz pobiera opłatę sądową w wysokości 150 zł i przekazuje ją bezpośrednio na konto właściwego sądu.

Należy również pamiętać, że dział spadku dokonywany ze spłatami lub dopłatami uchodzi za czynność odpłatną. W takim przypadku osoba, która nabywa majątek o wartości przekraczającej jej pierwotny udział w spadku, zobowiązana jest do uiszczenia podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Wynosi on 2% wartości nabywanej części ponad własny udział spadkowy. Notariusz, pełniąc funkcję płatnika, oblicza ten podatek, pobiera go od stron podczas podpisywania aktu i przekazuje do urzędu skarbowego.