Najczęstsze błędy przy tworzeniu testamentu
Polskie prawo przewiduje kilka form sporządzenia ostatniej woli, z których najpopularniejszymi są testament własnoręczny (holograficzny) oraz testament notarialny. Decydując się na tę pierwszą opcję, testatorzy najczęściej popełniają cztery zasadnicze błędy.
1. Nieprawidłowa forma dokumentu
To zdecydowanie najczęstsza przyczyna nieważności ostatniej woli. Przepisy Kodeksu cywilnego są w tej kwestii bezlitosne – testament własnoręczny musi być w całości napisany pismem ręcznym, podpisany i opatrzony datą przez testatora.
Błędem, który bezwzględnie przekreśla ważność dokumentu, jest jego wydrukowanie na komputerze (lub napisanie na maszynie) i opatrzenie jedynie odręcznym podpisem. Dokument taki w świetle prawa nie jest testamentem. Podobnie nieskuteczne w przypadku testamentów są wszelkie formy podpisów elektronicznych (w tym Profil Zaufany czy podpis kwalifikowany) oraz nagrania wideo. Brak odręcznego charakteru całego tekstu to błąd, którego po śmierci spadkodawcy nie da się już w żaden sposób naprawić.
2. Brak świadomości skutków prawnych i instytucja zachowku
Kolejnym powszechnym problemem jest konstruowanie zapisów, które stoją w sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami lub pomijają kluczowe instytucje prawa spadkowego.
Najlepszym przykładem jest instytucja zachowku. Wielu testatorów uważa, że zapisując cały majątek jednemu wybranemu dziecku, całkowicie pozbawia praw pozostałe dzieci. Tymczasem polskie prawo chroni najbliższą rodzinę (zstępnych, małżonka, a niekiedy rodziców) przed całkowitym pominięciem w testamencie. Osoby te, nawet jeśli nie zostały uwzględnione w dokumencie, mają prawo wystąpić do głównego spadkobiercy z roszczeniem o wypłatę określonej sumy pieniężnej (zachowku). Aby skutecznie pozbawić kogoś tego prawa, konieczne jest formalne wydziedziczenie, które wymaga wskazania w testamencie konkretnych, ustawowych przyczyn (np. uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych).
3. Niejasne i nieprecyzyjne zapisy
Język prawniczy różni się od języka potocznego, co często prowadzi do ogromnych trudności interpretacyjnych. Własnoręczne testamenty często zawierają sformułowania typu: „Dom zostawiam córce, samochód synowi, a oszczędności żonie”.
Z punktu widzenia prawa, takie rozrządzenie poszczególnymi składnikami majątku (zamiast wskazania ułamkowych udziałów w całym spadku) rodzi ogromne komplikacje. Polskie prawo pozwala na przekazanie konkretnej rzeczy wybranej osobie w sposób bezpośredni wyłącznie poprzez tzw. zapis windykacyjny. Problem polega na tym, że zapis windykacyjny dla swojej ważności bezwzględnie wymaga formy aktu notarialnego. Umieszczenie takich sformułowań w testamencie własnoręcznym najczęściej prowadzi do konieczności interpretacji, kto w jakiej części ułamkowej dziedziczy spadek, co bywa zarzewiem wieloletnich, bolesnych sporów rodzinnych przed sądem.
4. Brak aktualizacji testamentu
Testament odzwierciedla wolę testatora na moment jego sporządzenia. Życie jest jednak dynamiczne. Zmiany takie jak ślub, rozwód, narodziny kolejnych dzieci, wejście w nowy związek partnerski czy śmierć osoby wskazanej w testamencie, mogą sprawić, że dawny dokument przestaje odpowiadać rzeczywistej woli spadkodawcy.
Przechowywanie w szufladzie testamentu sprzed dwudziestu lat nierzadko doprowadza do sytuacji, w której głównym spadkobiercą zostaje były małżonek, z którym testator od dekady nie utrzymywał kontaktu, podczas gdy obecna rodzina pozostaje bez zabezpieczenia.
Dlaczego warto skonsultować treść testamentu z notariuszem?
Wszystkich wymienionych wyżej problemów można z łatwością uniknąć, decydując się na wizytę w kancelarii notarialnej. Sporządzenie testamentu w formie aktu notarialnego to gwarancja bezpieczeństwa i spokoju.
Notariusz jako profesjonalista:
- zadba o to, by dokument spełniał absolutnie wszystkie rygorystyczne wymogi formalne,
- wysłucha Państwa intencji i przełoży je na precyzyjny, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości język prawniczy,
- doradzi, jak skutecznie i zgodnie z prawem powołać do spadku wybrane osoby, wydziedziczyć te, z którymi więzi ustały, lub jak poprawnie ustanowić zapis windykacyjny (np. na konkretną nieruchomość),
- zarejestruje dokument w darmowym Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT), co da Państwu pewność, że po Państwa śmierci dokument na pewno zostanie odnaleziony przez uprawnione osoby.
Konsultacja i sporządzenie testamentu u notariusza to relatywnie niewielki koszt, który pozwala zyskać pewność, że nasza ostatnia wola zostanie zrealizowana dokładnie tak, jak to sobie zaplanowaliśmy – bez stresu, nieporozumień i rodzinnych konfliktów.